O Stolperstein de Rafael Pardo Vales.
O pasado 29 de xaneiro de 2026, o Concello de O Corgo e a Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica renderon homenaxe ás 12:00 horas do mediodía na Estación de Laxosa a Rafael Pardo Vales, vítima do campo nazi de Mauthausen, coa colocación da primeira placa Stolperstein da provincia.
As placas Stolperstein foron creadas polo artista alemán Gunter Demnig para honrar ás vítimas do nazismo. Son placas metálicas coa forma dun adoquín e colocadas a nivel do chan con texto explicativo. Con isto preténdese que todas e todos os camiñantes teñan que inclinarse para poder ler a súa historia, realizando un xesto de respecto e reverencia hacia a memoria da vítima.
Hai placas por todo o mundo, Austria, Bélgica, Dinamarca, Grecia, Luxemburgo, Noruega, Suecia, Suiza, Gran Bretaña, Rumanía…..trátase, polo tanto, do maior monumento descentralizado do mundo.
Rafael Pardo Vales naceu o 18 de xullo de 1912 na Estación de Laxosa no Concello de O Corgo (Lugo) e era fillo de José Pardo (gardaagullas) e Manuela Vales. Foi o máis novo e único varón de cinco irmás. Destinado como garda de asalto en Barcelona, coincidíu alí co seu sobriño José Sánchez Pardo fillo da súa irma Herminia , cinco anos mais novo ca él, e que tamén era garda de asalto. Durante a guerra, Rafael, foi nomeado cabo e despois sarxento. Ao final da contenda española exíliase en Francia co seu sobriño José.
Posiblemente foron a parar ao campo francés de Argelés, e despois a 34º Compañía de Traballadores Extranxeiros para fortificar as defensas militares francesas ante o estoulido da II Guerra mundial. Foron feitos prisioneiros na ofensiva alemá e levados ao Stalag X-B en Sandbostel no land da Baixa Sajonia entre Bremen e Hamburgo. Foi deportado o 3 de marzo de 1941 ao KZ de Mauthausen e asasinado no subcampo de Gusen o 7 de xaneiro de 1942.
O acto contou coa participación do alcalde Felipe Labrada, a concelleira do BNG Pilar Bellón pola moción da solicitude de dita placa no ano 2023, a intervención musical de Carolina Barbeito de la Cruz, as palabras de Miguel Freire, voceiro da ARMH e as de Isabel de la Cruz, sobriña de Rafael Pardo; ademais de facer acto de presencia outras autoridades como a Deputada de Cultura da Vicepresidencia da Deputación de Lugo Dª Iria Castro ou representantes da Asociación de Veciños de Laxosa Airamonte.
A lectura poética, creada para a ocasión, correu a cargo da escritora corguesa Mónica Caldeiro e a música do acto foi interpretada polo grupo A Legua Dereita.
O equipo de investigación da ARMH de Lugo, formado por Paulo Grandío, Roberto Mouriz e Miguel Freire, despois dun intenso traballo de anos de investigación sobre desaparecidos logrou identificar a 39 lucenses que foron vítimas dos campos nazis, entre eles Rafael Pardo. Toda a información aquí relatada forma parte do traballo da ARMH.
Nunca deberíamos perder a memoria dos nosos seres queridos. Así que como dixo Gunther facendo súa a frase do Talmud, fonte principal da sabedoría do xudaismo:
“Un home é esquecido soamente cando o seu nome sexa esquecido”
Dende hoxe a identidade e a memoria de Rafael Pardo Vales non van a desaparecer.
HOMENAXE A RAFAEL PARDO VALES CO GALLO DA COLOCACIÓN DA SÚA STOLPERSTEINE
(29 de xaneiro de 2025)– Poema da escritora Mónica Caldeiro.
“83841
foi o número que levaches no Stalag X-B de Sandbostel
3608
o número que che deron en Mauthausen
13123
o número co que te rexistraron no subcampo de Gusen
Non volveron mudarte o nome por máis números
***
Din os historiadores que para perpetrar un xenocidio é precisa a deshumanización dun grupo humano. O teu veciño deixa de ser o teu veciño. O teu veciño convértese nun obxecto que cómpre exterminar. Un obxecto é unha cousa inanimada e inerte que se pode levar nas mans. Un corpo tamén pode volverse inanimado e inerte. Tamén se pode levar coas mans.
Cando existe a produción repetida dun obxecto dáselle un número de serie. En certos casos, como nos exterminios xenocidas, ao obxecto pódenselle dar até tres números que pertencen a distintas series, todas elas determinadas pola súa produtividade e capacidade de traballo.
Así, até a aparición de enfermidade. Así até que o doente sente o oco da fame facerlle un nobelo de intestinos saturados de vermello debaixo do peito, e entón escribe nun anaquiño de papel co pequeno lapis de carbón dun compañeiro finado un soño que lle evoca a fame:
bacallau con patacas e pemento doce
caldo de gloria e verzas
manxares de Entroido
crema pasteleira case laranxa, de tan puro que lle era o ovo
***
Aquel era un soño de soñar co retorno
mais só volveu un nome gravado en ouro que se pode coller coas mans
unha lastra inanimada e inerte
O nome tivo un día mans tamén
mans para peitear o pelo para arranxar a barba con navalla
para defender a súa obriga para coller coa súa man outra man e aloumiñala
Eiquí fica ese nome gravado en ouro
na súa orixe
trala viaxe de volta”
MÓNICA CALDEIRO. POETA
